OKUL ÖNCESİ DÖNEMDE STEM YAKLAŞIMINA UYGUN ETKİNLİK VE F T M YÖNELİM SÜREÇLERİNİN TESPİTİ

OKUL ÖNCESİ DÖNEMDE STEM YAKLAŞIMINA UYGUN ETKİNLİK 

VE F T M YÖNELİM SÜREÇLERİNİN TESPİTİ

                                                                                   Yazar:Nuran KİLAYIKLI

ETKİNLİK ADI:  “ KUTUP AYILARINI NASIL KURTARABİLİRİZ?”

ETKİNLİĞİN AMACI:

Çağımızın önemli bir problemi olan küresel ısınmanın ne olduğunu çocuklara küçük yaşlarda öğretmek geleceğe yönelik yapılmış önemli bir adımdır. Çünkü küresel ısınmanın nedenlerinin bilen çocuklar çevreye karşı daha duyarlı ve bilinçli olurlar. Bu noktadan hareketle  bu etkinlik kapsamında okul öncesi dönemde çocukların  küresel ısınmanın ne olduğunu ve küresel ısınmaya nelerin etki ettiğini öğrenmeleri sağlanarak olumlu bir çevre bilinci oluşturmak amaçlanmıştır.

ETKİNLİĞİN HEDEF KİTLESİ:

4-5 Yaş

ÖĞRENME SÜRECİ:

1-DİKKAT ÇEKME AŞAMASI:

Eğitimci elinde kocaman bir kutup ayısı tutarak çocuklara bunun ne olduğunu sorar ve kutup ayılarını görüp görmedikleri üzerine doğaçlama bir konuşma başlatır. Daha sonra çocuklara kutup ayılarının bulunduğu buzullar ile ilgili iki fotoğraf gösterilir. Çocuklara;

“ ilk fotoğrafta kaç tane kutup ayısı var?”

“Kutup ayıları nerede duruyor?” Burası neresi?”

“İkinci fotoğrafta kaç tane kutup ayısı var?”

“ İkinci fotoğrafta kutup ayısı nerede duruyor? Sence neden bu şekilde duruyor olabilir?”

“Buzullar neden eriyor olabilir ki?”

“Buzullar erirse ktup ayıları nerede yaşayabilir ki?”

Soruları sorarak düşünmeleri sağlanır. Çocuklardan gelen cevaplar “Kutup ayılarına neler oluyor? Düşünme panosuna kavram haritası şeklinde kaydedilir.

2-ARAŞTIRMA AŞAMASI:

Çocuklara deney malzemeleri verilir ve teker teker ne oldukları sorulur. Çocukların tüm malzemeyi tanıması sağlandıktan sonra,

“Şimdi sizinle küçük bir deney yapacağız. Bu deney bize kutup ayılarına ne olduğunu anlatmaya çalışacak” denir. 2 tane kavanoz, buz parçaları, mum ve poşet çocukların önüne konur.

“ Sizce bu malzemeleri kullanarak kutup ayılarına ne olduğunu nasıl anlayabiliriz?” haydi, düşünelim ve düşüncelerimizi size verdiğim “ Kutup ayılarına neler oluyor keşfediyoruz” Tahmin et-gözle-açıkla(TGA) çalışma sayfasına çizelim.” Denir. Ve “ Kutup ayılarına neler oluyor keşfediyoruz” çalışma sayfaları dağıtılır. Ve öncelikle bu deneyde hangi malzemeleri kullanacakları tahmin etmeleri ve bu tahminleri doğrultusunda deneyi nasıl yapacakları düşünmeleri sağlanır.

Çocuklar” Kutup Ayılarına Neler Olduğunu Keşfediyoruz” çalışma sayfasında belirttikleri deney malzemelerini kullanarak deneme yapmaya başlarlar. Öğretmen bu noktada durumu iyi gözlemler ve gerekli olduğu her an müdahale eder. Çocuklar çeşitli denemeler yaptıktan sonra denemeleri hakkında konuşturulur v öğretmen eşliğinde çocuklarla “ buzun kapalı şişede erimesi” deneyi yapılır. Buzun kapalı şişede erimesi deneyi için iki boş kavonoz, bir poşet, buz parçaları ve mum gereklidir. Deney malzemeleri her çocuk için temin edilip önlerine konularak deneye başlanır. Deneyde çocukların her biri sırayla her iki kavonozuna eşit miktarda sayılarak buz parçaları koyar. Kavanozlardan birine poşet geçirilir. Ve her iki kavanoza eşit uzaklıkta birer mum yakılır ve beklemeye geçilir. Deney sonrasında çocuklar deneydeki gözlemlerini tekrar “ Kutup ayılarına neler olduğunu keşfediyoruz” çalışma sayfalarına kaydedeler. En son çocuklara teker teker çalışma sayfalarındaki tahminleri ve gözlemleri hakkında neler yaptıkları anlatılır ve çalışma sayfasının açıklamalar kısmına resmini çizmeleri sağlanır.

3-AÇIKLAMA AŞAMASI:

Çocuklarla çember oluşturacak şekilde oturulur ve küresel ısınmayı anlatan bir hikaye eğitimci tarafından anlatılır. Çocukların bu aşamada küresel ısınmanın ne olduğunu ve buzulların erimesinin küresel ısınmadan kaynaklandığını, sera gazları, kutup ayılarının yaşam alanlarının bu nedenle zarar gördüğünü ve küresel ısınmanın neden kaynaklandığını anlamaları sağlanır.

4-DERİNLEŞTİRME AŞAMASI:

Çocuklara açıklama aşamasında küresel ısınmanın nedenlerinin açıklanmasından sonra bu aşamada sera gazlarını ve sera etkisini görmeleri ve küresel ısınmanın nedenini anlamalarını sağlayacak “ sera etkisi “ deneyi yapılır. Sera etkisi deneyi için her bir çocuğa altı önceden kesilmiş birer uzun plastik soda şişesi, plastik şişenin içine sığacak kadar cam bir küçük kavanoz ve termometre verilir. Öncelikle cam kavanoz içine termometre konularak çocuklarla sıcaklık ölçülür ve kaydedilir. Daha sonra plastik şişe cam kavanozun üzerine geçirilir ve beklenmeye başlanır. Bu deney ortamı öğretmenin yaratıcılığı doğrultusunda kutup ayılar, buzulları da içerecek canlandırmayı da barındırabilir. Bekleme süresi sonunda kavanozdaki termometreden sıcaklık tekrar ölçülür ve kaydedilir. Deney sonrasında çocuklarla neler yaptığımız hakkında konuşmaları sağlanır. Bu deney yaklaşık 20 dakika sürmektedir. Bu nedenle bu bekleme sürecinde çocuklara tablet bilgisayardan “ Küresel ısınma ve Enerji Tasarrufu” adlı 5 dakikalık enerjinin gereksiz yere tüketilmesi sonucunda ortaya çıkan çevre kirliliğini ve canlılara olan zararlarının anlatan animasyon film izletilir ve film hakkında konuşulur.

5-DEĞERLENDİRME AŞAMASI:

Çocuklar kutup ayılarının küresel ısınmadan dolayı yok olmaya başladığı, buzulların erimesinin nedeninin küresel ısınma olduğunu anlamaları sağlandıktan sonra onlara;

“ Çocuklar sizce kutup ayılarını kurtarmak için bir alet tasarlasak bunun için neler kullanabiliriz? Bu alet nasıl çalışır ve kutup ayılarını nasıl kurtarır” denir. Burada çocuklara tasarımlarında kullanabilecekleri artık materyalleri içeren malzemelerin yer aldığı daha önceden hazırlanmış tasarım materyal kutusundan hangi materyali seçeceği ve kullanacağı tamamen çocuğun yaratıcılığına bırakılır. Çocuğun mühendislik tasarım sürecini kullanması sağlanarak kendi tasarımını üretmesi sağlanır.

Çocukların yapmış oldukları tasarımları sergilemek ve neler yaptıklarını anlatmaları için “ Kutup Ayılarını Kurtarıyoruz Bilgilendirme Toplantısı” düzenlenir ve burada her çocuk tasarımını ve nasıl kullandığını anlatır. “ (Kaynak: Okul öncesinde Fen Etkinliği, Anı yayıncılık, 2017)

“Kutup Ayılarını Nasıl Kurtarabiliriz?” adlı etkinlik planı çerçevesinde MTF soru sorma ve yönelim süreçlerinin tespiti

MTF Genel Süreçler Açsından Etkinliğin İncelenmesi;

1-Matematikleştirme; Buzun Kapalı Şişede Erimesi deneyi öncesinde tahmin et çalışma sayfasında her iki kavanoz için kaç tane buz kullanacaklarını tahmin ettiler. Yine öğretmenin verdiği yönerge ile eşit miktarda buzu kavanoza koyarak, eşit uzaklıkta olacak şekilde mumu kavanozun yanına yerleştirdiler.

2-Bağlantı kurma; Değerlendirme aşamasında kutup ayılarını kurtarmak için bir alet tasarlamaları ve bu aletin nasıl çalıştığını ifade etmeleri istendiğinde hem mühendislik süreç döngüsü hem de matematiksel beceriler arasında bağlantı kurdular.

3-Argüman Geliştirme; Yapılan Fen etkinlikleri sonunda buzulların erimesinin nedeninin küresel ısınma olduğunu savundular.

4-Gözlem; Etkinlik esnasında hem “ Buzun Kapalı Şişede Erimesi” deneyi hem de “ Sera etkisi” deneyinde gözlem yaptılar. Deney öncesinde doldurdukları Tahmin Et-Gözle-Açıkla çalışma sayfasını deney sonunda da doldurarak önceki ve sonraki gözlemleri hakkında karşılaştırma yapma fırsatı  yakaladılar.

5-Hipotez oluşturma; Deneyin amacında yer alan sera gazları küresel ısınmayı etkiler hipotezini test ettiler.

6-Anlam çıkarma; yapılan deneyler, izlenen eğitici video sonrasında küresel ısınmanın sebepleri ve sonuçları hakkında yorum yaptılar.

7-Öngörü: Etkinliğin başlangıcında çocuklara gösterilen fotoğraflar ve “buzullar neden eriyor? Buzullar erirse kutup ayıları nerede yaşayabilir ki? “ soruları ile çocuklardan daha önceki bilgi ve tecrübeleri ışığında tahminde bulunmaları istendi.

Matematiksel Süreçler Açsından Etkinliğin İncelenmesi;

1-Sayma: Kavanozlara eşit miktarda buz koyar. Mumu eşit uzaklıkta yerleştirir.

2-Ölçme:“ sera etkisi “ deneyinde termometre ile ölçme işlemi yapar. Yaptığı ölçümü ifade eder ve kaydeder.

3-Tasarım: Değerlendirme aşamasında tasarlayacağı ürün ile amacı arasındaki ilişkiyi ifade eder, ürünün prototipini geliştirir.

4-Oynamak:”Sera Etkisi “ deneyinde öğretmen ve çocuklar yaratıcılıklarını ve doğaçlama yöntemini kullanarak kutup ayıları ve buzulları da içerecek canlandırmalar yapabilirler.

5-Açıklamak: Değerlendirme aşamasında “Küresel ısınma ile kutup ayılarının yaşam alanları arasındaki ilişkiyi açıklar ve kutup ayılarını kurtarmak amacı ile bir alet tasarlayarak küresel ısınmanın etkilerini en aza indirmek için düşüncelerini ifade eder.

Özetle ; Bu etkinlikte öncelikle çocukların bilinen deneyim ve tecrübelerden yola çıkılmıştır. Sınıfa getirilen fotoğraflar ile çocukların dikkati çekilmiş, sorulan sorular ile çocukların tahminde bulunmaları sağlanmıştır. Bunun yanında sorular çocukların tüm MTF alanları ile ilişki kurmasını sağlayacak, açık uçlu, gözleme dayalı çıkarımlar yapmasını sağlayacak niteliktedir. 21. Yy becerileri olan İletişim, işbirliği, yaratıcılık ve eleştirel düşünme yetilerini kazandırma yeterliliğine sahip bir etkinliktir.

Aynı zamanda yapılan deneyler ile çocukların gözlem yapması ve tahminde bulunması sağlanmış fen alanı desteklenmiştir. Yine deneyler ölçme ve sayma işlemini de içinde barındıran, yapılması istenilen prototip ile mühendislik süreçlerini de içermiştir.

Çocuklara bilinmeyeni deneyimleme, yeni fikirlere açık olma, kavram haritası ile kavramlar arasındaki ilişkileri açıklama fırsatı sunma, güncel ve bilimsel verilerden yararlanma, bilinmeyen kavramları da kazandırarak farkındalık yaratma ve kazanımları ile çocuklara yeni bir anlayış ve bakış açısı kazandıran bir etkinlik olmuştur.

Bizler de okul öncesi öğretmen adayları olarak bu yaklaşımı çocuklara kazandırmak, bu yaklaşımın yer aldığı kaliteli etkinlikler tasarlamak amacı ile fen ve teknoloji alanında yeterli bilgiye sahip olmalıyız. Bu anlamda öncelikle kendi yeterliliğimizi sağlamak amacı ile neler yapabiliriz? Yorumlarınız için şimdiden teşekkürler…